De wereld van het geld

Sinds de crisis hebben we vaak negatieve associaties bij de financiële wereld. Beurzen zijn gokhallen, bankiers zijn graaiers, beleggers impulsief. Maar is dit terecht? In hun colleges financiële geschiedenis onderzoeken economisch historici Joost Jonker en Oscar Gelderblom de wereld van het geld. De wereld van biljetten en bitcoins, belasting en bedrijven, beurzen en beleggen, banken en crises.

De financiële sector is niet altijd even doorzichtig, maar heeft wel enorme invloed.
We hebben er veel aan te danken: niet alleen materiële welvaart, maar ook vrede en stabiliteit. Het VOC-aandeel was het eerste waardepapier, vergelijkbaar met het huidige aandeel, waardoor burgers grote projecten konden financieren. Parlementen ontstonden doordat vorsten moesten onderhandelen met hun onderdanen over belastingen. En banken en bankiers maakten de renaissance mogelijk. Maar kunnen we ook leven in een wereld zonder geld? Een briefje van €100,- is slechts waard wat de ander er voor in ruil geeft. De opkomst van de bitcoin lijkt aan te tonen dat er alternatieven zijn. Wat betekent dat voor de toekomst?

Download de synopsis van het hoorcollege De wereld van het geld

Dit hoorcollege is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Utrecht.

 

Oosterse filosofie

In deze serie colleges over Oosterse filosofie nemen filosofen en deskundigen u mee naar verschillende filosofische en spirituele tradities in India, China, Tibet en Japan: hindoeïsme, (zen)boeddhisme, confucianisme en taoïsme, waarbij het ‘denken vanuit het hart’ een grote rol speelt. Zowel de oude als de moderne tradities komen aan bod. De serie wordt afgerond met een college comparatieve filosofie oost-west, waarin wordt stilgestaan bij de overeenkomsten en verschillen en het belang van de dialoog tussen de verscheidene wereldbeschouwingen.

Bij het hoorcollege hoort een synopsis, deze kunt u hier downloaden.

Dit hoorcollege is tot stand gekomen i.s.m. stichting Filosofie Oost-West en de Rode Hoed.

Recht maken wat krom is?

In het bijbelse boek Prediker was de vraag retorisch: “Wie kan recht maken wat God krom heeft gemaakt?” In onze tijd begint het er sterk op te lijken dat de mens hiertoe wel degelijk in staat is. Sinds de ontrafeling van de structuur van DNA in 1953 is de kennis van het erfelijke materiaal van levende organismen spectaculair toegenomen. Wat in de 19e en vroeg 20e eeuw begon met erwten en fruitvliegjes, resulteerde in het begin van de 21e eeuw in de ontrafeling van het menselijke genoom. De mogelijkheden die dit met zich meebrengt om onze erfelijke eigenschappen te manipuleren zijn potentieel bijzonder groot. Het is evident dat al deze inzichten en technische mogelijkheden ons voor vele ethische problemen plaatsen. Wie heeft recht op een behandeling? Wanneer is een therapie veilig genoeg om op mensen toe te passen? Hoe duur mag de gezondheidszorg worden? Plegen wetenschappers en artsen geen inbreuk op de menselijke waardigheid? Waar kunnen we waarden en richtsnoeren vinden die de medische technologie in goede banen leidt? Aan de hand van drie thema’s: geboorte, leven en dood, schetst Johan Braeckman een ethisch referentiekader om rationele antwoorden op deze vragen te geven.

Bij het hoorcollege hoort een synopsis, deze kunt u hier downloaden.

Dit hoorcollege is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale TU Delft.

Prof. Johan Braeckman geeft in Nederland tweedaagse cursussen over dit onderwerp via Brainfeed. Voor meer informatie klik hier.

 

Recensies Recht maken wat krom is

Max Schneider publiceerde op 15 oktober 2015 een recensie over Recht maken wat krom is?

De recensie in het dagblad Trouw van 19 augustus 2015 kunt u hier lezen.

In het Vlaamse tijdschrift De Geus verscheen een recensie over Recht maken wat krom is? De recensie kunt u hier lezen.

De Artsenkrant (Vlaanderen) plaatste een recensie over Recht maken wat krom is. De recensie kunt u hier lezen.

WO1 en Europa

Honderd jaar na het begin van de Eerste Wereldoorlog analyseert historicus Maarten van Rossem de invloed van deze ‘Grote Oorlog’ op de Europese geschiedenis. Hij schetst in dit 2 uur durende hoorcollege een korte ontstaansgeschiedenis van WO1, de nieuwe Europese orde na de Vrede van Versailles en WO2. Hij toont daarbij in grote lijnen de gevolgen van deze ingrijpende gebeurtenissen voor de situatie nu. Met aandacht voor de dreigende situatie in Oekraïne.

Dit hoorcollege is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Utrecht.

Industriële revolutie

In dit vier uur durende hoorcollege geeft Maarten van Rossem zijn visie op de ontstaansgeschiedenis van het industriële westen. Hij verhaalt over de ontwikkelingen die de industriële revolutie in Engeland mogelijk maakten en waarom die juist in Engeland en niet in China plaatsvonden. Natuurwetenschappelijke ontdekkingen in de 17e eeuw en de behoefte om mijngangen droog te houden, leidden in Engeland rond 1700 tot de uitvinding van de eerste stoommachine. Door de ruime beschikbaarheid van steenkool als brandstof waren verschillende uitvinders in staat verbeteringen aan te brengen aan deze machine. Daardoor kon de katoenfabricage worden gemechaniseerd en konden treinen en schepen met stoom worden aangedreven. Deze maakten de Europese militaire en economische expansie over de gehele wereld mogelijk. Juist door een economische en commerciële prikkel ontstond in de negentiende eeuw de West-Europese superioriteit; een prikkel die in China destijds ontbrak.

Dit hoorcollege is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Utrecht.

Wagner

Twee eeuwen geleden werd Richard Wagner geboren (1813-1883). Hij is de componist die, wellicht meer dan wie ook, de muziek van de late 19e en het begin van de 20e eeuw heeft beïnvloed. Wagner is als mens, als denker, als dichter en schrijver, als componist en als polemist niet weg te denken uit het Europese muziekleven in die periode. Zowel door zijn aanwezigheid als door het afzetten tegen de esthetische, filosofische en muziek-technische waarden waar hij voor stond. Nog steeds is hij aanwezig in het muzikale debat. Soms vanwege zijn muziek, maar vaker vanwege het gebruik van zijn muziek, met name door de nazi’s. Daarnaast ook vanwege zijn even fascinerende als soms ook abjecte ideeënwereld en zijn megalomanie. Wagner heeft zijn sporen nagelaten in de schilderkunst, de literatuur, de filosofie, de bouwkunst en de muziek.

Leo Samama gaat in dit hoorcollege uitgebreid in op de vele facetten van het leven en werk van deze componist. Daarbij komen alle genoemde aspecten aan de orde, maar ligt de nadruk uiteindelijk toch bij de kern van zijn oeuvre, namelijk zijn opera’s. Vooral bij de grote meesterwerken als Der fliegende Holländer, Tannhäuser, Lohengrin, Tristan und Isolde, Die Meistersinger, Der Ring des Nibelungen en Parsifal. Samama laat talrijke fragmenten horen van Wagners muziek op de piano en van CD.

Bij het hoorcollege hoort een synopsis, deze kunt u hier downloaden.

Het hoorcollege over Wagner is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Leiden.

Klimaatverandering

Tyfoons in Zuidoost-Azië, bosbranden in Australië en ook de extremere weersomstandigheden in Nederland. Zijn het incidenten of toch de gevolgen van klimaatverandering? Het nieuwste klimaatrapport laat zien dat de invloed van de mens is waargenomen in de opwarming van de atmosfeer en de oceaan, in de wereldwijde zeespiegelstijging en in veranderingen in bepaalde klimaatextremen. Er moet dus iets gebeuren, maar waarom kreeg dit rapport in Nederland dan zo weinig aandacht?

Klimaatverandering is een complex probleem. Hoe kunnen we omgaan met dit multidisciplinaire vraagstuk, de grootste uitdaging voor de mensheid? En hoe kan je met behulp van de filosofie dit soort ingewikkelde en maatschappelijke onderwerpen hanteerbaar maken? Herman Philipse behandelt in dit vier uur durende college de urgente thematiek van het klimaatprobleem: van de eerste tekenen van klimaatverandering tot een filosofische benadering van dit type wetenschappelijke problemen. En van het menselijk onvermogen om met onzekerheden om te gaan tot het politieke spel dat zich nu rondom het klimaatprobleem heeft ontwikkeld.

Download de synopsis bij het hoorcollege Klimaatverandering.

Dit hoorcollege is tot stand gekomen in samenwerking met Studium Generale Utrecht, zie voor meer informatie www.sg.uu.nl

De Toverberg

De Toverberg van Thomas Mann wordt beschouwd als een van de grootste literaire meesterwerken van de twintigste eeuw. Verschenen in 1924, zes jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog, stelt de roman het vooroorlogse Europa aan de orde. Sanatorium Berghof te Davos, waar de roman zich afspeelt, is een metafoor voor het zieke Europa dat afglijdt naar de catastrofe.

In dit sanatorium (de ‘toverberg’) verblijft de Duitse jongeman Hans Castorp zeven jaren. Tijdens zijn verblijf maakt hij een grote ontwikkeling door, maar verzinkt ook steeds verder in apathie. Met de filosofie van Nietzsche en de psycho-analyse van Freud op de achtergrond wordt de lezer getuige van intellectuele debatten, ontmoetingen en diepgaande bespiegelingen over de tijd, ziekte, leven en dood. Desondanks is De Toverberg lichtvoetig, zelfs humoristisch van sfeer en maakt de lezer kennis met uiterst levendige personages: van de welbespraakte Vrijmetselaar Settembrini en de zwijgende Russische Clawdia Chauchat tot de verpersoonlijking van Bacchus, Mynheer Pieter Peeperkorn.

In vijf hoorcolleges gaat literatuurwetenschapper drs. Michiel Hagdorn in op historische, intellectuele en structurele aspecten van De Toverberg. Deze aspecten werpen een licht op de rijkdom aan betekenissen die de roman bezit.

Download de synopsis van het hoorcollege De Toverberg

Dit college is tot stand gekomen i.s.m. het Goethe Institut.

 

Evolutie en seks

Seks is een zaak die het leven doordrenkt. In dit hoorcollege van een uur spreekt Jelle Reumer over de biologische achtergrond van seks en de evolutionaire zin daarvan. Hij neemt de luisteraar mee naar het centrale idee van de Darwiniaanse evolutie: het Variatie-Selectie-Reproductie algoritme. Aan bod komen onderwerpen als voortplantingstrategieën, seksuele selectie, genenmix, spermacompetitie, overspel, broedzorg en de rol van ons verstand.

Speuren naar buitenaards leven

De aarde is een kleine planeet in een groot universum. De zon is slechts een van de miljarden sterren in ons Melkwegstelsel, en onze Melkweg is een van de vele sterrenstelsels in het heelal. Hoe uniek is onze aarde? Kan er ook op andere plaatsen in het heelal leven zijn ontstaan? En als er elders ook leven is, hoe komen we daar dan achter? Het zijn vragen die de mensheid al eeuwenlang bezighoudt. Sinds 1995 zijn er al vele honderden ‘exoplaneten’ gevonden. Daar zitten ook planeten tussen die als twee druppels water op de aarde lijken. Zou daar ook leven kunnen zijn ontstaan? En zo ja, hoe heeft zich dat dan ontwikkeld?

In dit vier uur durende hoorcolleges beschrijft Govert Schilling de speurtocht naar buitenaards leven, vanaf de eerste hypothesen uit de klassieke oudheid tot de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van het astronomisch onderzoek. Hij schetst een fascinerend beeld van de plaats van aarde en mens in ruimte en tijd.

Bij het hoorcollege hoort een synopsis, deze kunt u hier downloaden.

Dit college is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Utrecht.