Ethiek
Wat is het goede leven, en wie bepaalt dat? In de categorie Ethiek vindt u tientallen hoorcolleges van gerenommeerde denkers als Herman Philipse, Maarten van Buuren en Johan Braeckman, over vraagstukken die stuk voor stuk raken aan hoe wij leven: van Spinoza en de Stoa tot euthanasie, religie en geweld, en de evolutie van moraal. Een uitnodigende, verdiepende reis langs tijdloze vragen, voor elke nieuwsgierige geest.
Als lid van de Home Academy Club heb je onbeperkt toegang tot alle hoorcolleges, zoals op het gebied van Ethiek.
Ethiek bij Home Academy
De categorie Ethiek van Home Academy bundelt ruim dertig hoorcolleges die de vraag naar het goede leven vanuit uiteenlopende invalshoeken benaderen. Een belangrijke lijn is de geschiedenis van de wijsgerige ethiek: Paul van Tongeren neemt luisteraars mee langs Aristoteles, de Stoa, Augustinus, Kant en Kierkegaard, terwijl Herman Philipse in meerdere colleges klassieke en moderne denkers als Plato, Spinoza, Hume, Nietzsche en Levinas bespreekt en ingaat op godsdienstfilosofie, atheïsme, klimaatverandering en waarheid en dwaling. Maarten van Buuren duikt herhaaldelijk in het gedachtegoed van Spinoza en, samen met Joep Dohmen, in tweeënhalfduizend jaar deugdethiek van Aristoteles tot Nussbaum.
Ook religie krijgt ruime aandacht: Tamarah Benima belicht de Joodse beschaving, Herman Pleij en Hans Trapman bespreken Erasmus en het humanisme, en Maarten van Buuren en Hans Achterhuis herlezen de Tien Geboden. Vijf sprekers, Geert Lernout, Christophe Busch, Paul Scheffer, Patrick Loobuyck en Paul Cliteur, onderzoeken samen de relatie tussen religie en geweld.
Bio-ethische en actuele vraagstukken komen aan bod bij Johan Braeckman (kloneren, orgaandonatie, sterven) en Paul Schnabel (de Nederlandse euthanasiewet).
Evolutie en moraal worden belicht door Herman Philipse en primatoloog Jan van Hooff, terwijl Bas Haring en Herman Philipse zich buigen over bewustzijn en neurofilosofie.
Praktische levenswijsheid is te vinden bij Mirjam van Reijen, die stoïcijnse technieken uitlegt om grip te krijgen op emoties.
Verder passeren onderwerpen als bedrijfsethiek (Jelle van Baardewijk), strafrecht (Ybo Buruma), romantiek (Maarten Doorman), verlichtingsfilosofie, oosterse wijsbegeerte en liefde in wereldculturen de revue. Samen vormen deze colleges een rijk overzicht van ethiek als levende, actuele discipline.
Veel gestelde vragen
1. Wat bedoelen filosofen met ‘het goede leven’?
De vraag naar het goede leven vormt al duizenden jaren een belangrijk onderdeel van de ethiek. Toch geven filosofen daar heel verschillende antwoorden op. Aristoteles legt bijvoorbeeld de nadruk op deugd en geluk, terwijl Immanuel Kant juist plicht en morele principes centraal stelt. In Geluk, deugd, plicht, keuze volgt Paul van Tongeren deze ontwikkeling van de klassieke oudheid tot de moderne filosofie en laat hij zien hoe ideeën over goed en kwaad, geluk, verantwoordelijkheid en keuze door de eeuwen heen veranderden.
2. Kan de evolutietheorie verklaren waarom mensen een moraal hebben?
De evolutietheorie biedt verschillende verklaringen voor het ontstaan van menselijk moreel gedrag, zoals samenwerking en altruïsme. Maar daarmee ontstaat ook een filosofische vraag: als we kunnen verklaren waar onze moraal vandaan komt, betekent dat dan ook dat we kunnen bepalen wat moreel juist is? In Ethiek en evolutie onderzoekt Herman Philipse dit onderscheid. Hij bespreekt onder andere Darwin, Nietzsche, sociobiologie, altruïsme en speltheorie en vraagt zich af in hoeverre evolutie onze moraal kan verklaren én rechtvaardigen.
3. Wat verstaat Spinoza onder vrijheid en een deugdzaam leven?
Voor Spinoza betekent vrijheid niet simpelweg dat we kunnen doen wat we willen. Volgens hem worden mensen sterk beïnvloed door emoties en oorzaken die ze niet altijd begrijpen. Meer inzicht in onszelf en in de werkelijkheid kan ons juist vrijer maken. In Spinoza’s Ethica laat Maarten van Buuren zien hoe denken, emoties en handelen volgens Spinoza met elkaar verbonden zijn. Deugd draait daarbij niet om zelfopoffering, maar om kracht, zelfkennis en het leren begrijpen van wat ons beweegt.
4. Welke ethische vragen ontstaan door nieuwe medische en genetische mogelijkheden?
Door ontwikkelingen in genetica en geneeskunde kunnen mensen steeds verder ingrijpen in leven, gezondheid en voortplanting. Dat roept vragen op over wat technisch mogelijk is én wat moreel wenselijk is. In Recht maken wat krom is? behandelt Johan Braeckman onder andere kloneren, het morele statuut van het menselijke embryo, orgaantransplantatie en zelfbeschikking rond het levenseinde. Daarmee laat hij zien hoe nieuwe mogelijkheden ons dwingen opnieuw na te denken over fundamentele morele grenzen.
5. Waar komt ons gevoel voor goed en kwaad vandaan?
Moraal werd lange tijd vooral gezien als iets typisch menselijks. Onderzoek naar het gedrag van dieren laat echter zien dat ook daar bijvoorbeeld samenwerking, verzoening en altruïstisch gedrag voorkomen. Binnen de colleges over ethiek wordt vanuit verschillende perspectieven onderzocht waar ons morele gedrag vandaan komt. Zo behandelt Herman Philipse de evolutionaire ontwikkeling van moraal en kijkt primatoloog Jan van Hooff naar sociaal en moreel gedrag bij dieren. Daarmee ontstaat de vraag welke bouwstenen van onze moraal uniek menselijk zijn en welke een veel oudere evolutionaire oorsprong hebben.
