Filmmuziek
Filmmuziek
Een hoorcollege over de geschiedenis van filmmuziek, van de beginjaren tot nu
Door: Samama, Leo
Datum uitgave: 25/07/2026
ISBN: 9789085302964
Samenvatting
Filmmuziek is een van de jongste muzikale genres, maar heeft in ruim honderd jaar een rijke en gevarieerde geschiedenis opgebouwd. Van de vroegste stomme films, waarbij een pianist of klein ensemble live de beelden begeleidde, tot de symfonische grootsheid van de hedendaagse blockbuster: de relatie tussen beeld en muziek is altijd nauw en betekenisvol geweest.
In zes colleges van een uur bespreekt Leo Samama de ontwikkeling van de filmmuziek, van de beginjaren tot het heden. Daarbij staat niet de filmgeschiedenis centraal, maar de muziek zelf: hoe werkt filmmuziek, wat doet zij met het beeld, en hoe heeft zij zich in de loop der tijd ontwikkeld?
Aan bod komen onder meer de theoretische grondslagen van filmmuziek, de overgang van stomme film naar geluidsfilm in de jaren twintig, en de grote Europese componisten, zoals Korngold, Herrmann, Prokofjev en Sjostakovitsj, die in de jaren dertig en veertig het fundament legden voor het genre. Vervolgens passeren de naoorlogse stromingen de revue, van de film noir tot de Spaghetti Western, gevolgd door de blockbusters van de afgelopen decennia met componisten als John Williams en Hans Zimmer. Het laatste college werpt een blik op de internationale filmmuziek van vandaag, inclusief de bijdragen van Nederlandse componisten. Het hoorcollege is geïllustreerd met talrijke muzikale voorbeelden.
Inhoudsopgave
Eerste college:
In het eerste college wordt vooral de theorie rond filmmuziek aan de orde gesteld. Hoe werkt filmmuziek en waartoe dient filmmuziek? Daarnaast kijken we naar de relatie tussen beeld en muziek, en in hoeverre het van belang is dat muziek specifiek voor een bepaalde film geschreven wordt.
Tweede college:
In het tweede college wordt de periode van de zogenaamde stomme film behandeld. Dus toen het enige geluid bij een film de muziek was die daarbij ten gehore werd gebracht, op een piano of theaterorgel of door een klein orkest. Gaandeweg werd de muziek voor deze films steeds meer geconstrueerd op basis van specifieke codes. De eerste ’talkie’ dateert uit 1927: The Jazz Singer.
Derde college:
De eerste generatie films met gesproken woord en muziek, de zogenaamde ’talkies’, dateert uit de jaren dertig, dus ten tijde van de economische crisis na het instorten van de beurs in 1929. Het is tevens de periode dat enkele belangrijke componisten uit Centraal-Europa zich in het filmcentrum Hollywood hebben gevestigd, onder wie Erich Korngold, Bernard Herrmann, Max Steiner en Miklos Rozsa. Ook in de Sovjet-Unie kwam de filmindustrie op gang, waarvoor o.m. Dimitri Sjostakovitsj en Sergej Prokofjev muziek componeerden.
Vierde college
In de Tweede wereldoorlog nam de geluidsfilm een grote vlucht, met naast grootse avonturenfilms ook gefilmde musicals, zoals al tijdens de depressie voor 1940, bij een breed publiek geliefd was. In Frankrijk kwam na de oorlog de ‘film noir’ op (met componisten als Maurice Jaubert en Georges Delerue). Het waren ook de jaren van de zogenaamde Spaghetti Westerns, met iconische muziek van Ennio Moricone en Nino Rota. De overvloed aan filmpartituren leidde echter ook tot veel gelijksoortige muziek vol stereotypen. Gelukkig waren er opvallende uitzonderingen. Denk aan de muziek voor films als The Third Man of Casablanca.
Vijfde college
In het vijfde college komen we bij de blockbusters van de laatste halve eeuw, de grote drama’s, de sci-fi films, met muziek van bijvoorbeeld Maurice Jarre, Nino Rota, John Williams, Jerry Goldsmith, Vangelis en Hans Zimmer. Wie kent niet de filmpartituren van John Williams (Jaws, Star Wars, E.T., Jurrasic Park en Harry Potter) als grote voorbeelden voor inmiddels meerdere generaties componisten in dit genre?
Zesde college
Terwijl John Williams en zijn volgelingen nog steeds een belangrijk deel van de filmmuziekindustrie bepalen, zien vele componisten overal ter wereld de film als een zinvol medium om successen bij een breed publiek te boeken. We hoeven maar te denken aan de Japanner Toru Takemitsu, de Chinees Tan Dun, de Australiër Bruce Smeaton, de Spanjaard Alberto Iglesias, of de Zweed Ludwig Göransson. In Nederland hebben onder meer Jan Mul, Rogier van Otterloo, Henny Vrienten of Vincent van Warmerdam op het gebied van de filmmuziek naam gemaakt. En steeds vaker spelen vooraanstaande symfonieorkesten de grote filmpartituren in hun concertseries, al dan niet met beelden uit de film erbij.
Over de spreker: Samama, Leo
Leo Samama was als docent verbonden aan de conservatoria van Utrecht, Maastricht en Tilburg en aan de Rijksuniversiteit Utrecht, en schreef voor De Volkskrant, NRC/Handelsblad, de Haagse Post en Luister. Van 1991 was hij twee jaar gedelegeerd artistiek verantwoordelijke (namens het bestuur) bij het Koninklijk Concertgebouworkest, tot 2003 artistiek coördinator van het Residentie Orkest en van 2003 tot 2010 directeur van het Nederlands Kamerkoor.
Samama heeft in tal van besturen zitting genomen, en diverse ‘podia’ (mede)opgericht, zoals de Nederlandse Strijkkwartet Academie en het internationale platform voor professionele kamerkoren TENSO.
Als auteur schreef hij onder meer Alphons Diepenbrock, componist van het vocale (Amsterdam, AUP 2012) en Nederlandse muziek in de 20ste eeuw (Amsterdam, AUP 2006), De zin van muziek (Amsterdam, AUP 2014), Het soloconcert (AUP 2015) en Het strijkkwartet (AUP 2018).
In 2023 verscheen van hem de Engelstalige uitgave Alphons Diepenbrock. The Life, Times and Music of a Dutch Romantic Composer (London, Toccata Press, 2023)
De compositorische werkzaamheden van Leo Samama hebben sinds zijn eerste officiële opus in 1974/75 tot uitvoeringen in binnen- en buitenland, tal van plaat- en cd-producties en een groot aantal opdrachten geleid. Voor zijn verdiensten voor het Nederlandse muziekleven is Leo Samama in juni 2010 benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.
