Hertogdom Gelre
Hertogdom Gelre
Een hoorcollege over de opkomst, glorie en ondergang van een middeleeuws vorstendom
Door: Arendsen, René | Steman, Bas
Luisterduur: 4 uur 17 minuten
Datum uitgave: 27/05/2026
ISBN: 9789085302957
Prijs: €18,00
Samenvatting
In grote delen van het oosten van Nederland lag eeuwenlang een van de meest eigenzinnige vorstendommen van Europa: het Hertogdom Gelre. De geschiedenis van Gelre is weinig bekend, maar steden als Nijmegen, Zutphen en Tiel waren bloeiende en welvarende handelsplaatsen toen Amsterdam, Rotterdam en Den Haag nog zompige moerasdorpen waren.
In twaalf colleges nemen René Arendsen en Bas Steman, bekend als de Ridders van Gelre, je mee op een reis door deze boeiende geschiedenis van meer dan duizend jaar. Van de vroege graafschappen rond Geldern en Wassenberg tot de definitieve ondergang tijdens de Franse Revolutie rond 1800: het is een verhaal van taaie identiteit en weigeren klein te zijn. Je hoort hoe steden als Zutphen, Roermond en Nijmegen tot bloei kwamen, hoe bloederige erfopvolgingstwisten het hertogdom tot aan de rand van de afgrond brachten, en hoe Gelre decennialang standhield tegen de machtige Bourgondiërs en Habsburgers.
Onderweg maak je kennis met fascinerende figuren: de wereldberoemde gebroeders Van Lymborch, de spirituele vernieuwer Geert Groote en de gevreesde veldheer Maarten van Rossem. Met de Vrede van Venlo (1543) verloor Gelre zijn onafhankelijkheid. De Tachtigjarige Oorlog scheurde het hertogdom in tweeën, en de Franse Revolutie maakte een definitief einde aan Gelre.
Download de bijlage bij het hoorcollege Hertogdom Gelre.
Inhoudsopgave
H1. Gelre en Wassenberg (878 – 1195)
H2. De steden van Gelre (1195 – 1271)
H3. Reinald I en Reinald II (1271 – 1343)
H4. De Broeder- en zustertwist (1343 – 1377)
H5. Hertog Willem en de eerste schilders van Nederland (1377 – 1416)
H6. Maria van Gelre en de Moderne Devotie (1371 – 1418)
H7. Het Gelders Parlement (1418 – 1465)
H8. Arnold, Adolf en de Bourgondiërs (1465 – 1492)
H9. Hertog Karel en Maarten van Rossem (1492 – 1543)
H10. Gelre onder Habsburg (1543 – 1568)
H11. De Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648)
H12. De definitieve ondergang van Gelre (1648 – 1815)
Veelgestelde vragen over het hoorcollege: Hertogdom Gelre
1. Wat was het Hertogdom Gelre?
Het Hertogdom Gelre was een middeleeuws vorstendom dat grote delen van het huidige Gelderland en Noord-Limburg omvatte, evenals gebieden in het huidige Duitsland. Het ontwikkelde zich vanuit kleinere graafschappen tot een invloedrijk hertogdom met een sterke eigen identiteit. Eeuwenlang speelde Gelre een belangrijke rol in de politieke en economische geschiedenis van de Nederlanden.
2. Welke steden maakten deel uit van het Hertogdom Gelre?
Tot de belangrijkste steden van het Hertogdom Gelre behoorden Nijmegen, Arnhem, Zutphen en Roermond. Ook steden als Tiel speelden een belangrijke rol in de handel en economie. Verschillende Gelderse steden groeiden in de middeleeuwen uit tot welvarende handelscentra, lang voordat steden als Amsterdam en Rotterdam hun latere economische betekenis kregen.
3. Wie was Maarten van Rossem en welke rol speelde hij in Gelre?
Maarten van Rossem was een Gelderse legeraanvoerder die in de zestiende eeuw bekendstond om zijn militaire campagnes. Hij diende hertog Karel van Gelre en vocht tegen de machtige Habsburgers. Van Rossem verwierf een gevreesde reputatie door zijn krijgstochten en plundertochten. Hij speelde een belangrijke rol in de strijd om de onafhankelijkheid van het Hertogdom Gelre.
4. Waarom verloor het Hertogdom Gelre zijn onafhankelijkheid?
Het Hertogdom Gelre verloor zijn onafhankelijkheid in 1543 met de Vrede van Venlo. Na een langdurige machtsstrijd moest hertog Willem V van Kleef Gelre afstaan aan keizer Karel V. Daarmee kwam het hertogdom onder Habsburgs gezag. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog raakte Gelre vervolgens verdeeld, waarna het gebied zijn vroegere politieke eenheid verloor.
5. Wanneer en hoe kwam er een einde aan het Hertogdom Gelre?
Het einde van het Hertogdom Gelre verliep in verschillende fasen. In 1543 verloor het zijn zelfstandigheid aan de Habsburgers. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd het voormalige hertogdom verdeeld tussen verschillende machtsgebieden. De Franse Revolutie en de daaropvolgende politieke veranderingen maakten rond 1800 definitief een einde aan de overgebleven bestuurlijke structuren van het oude Gelre.
Over de sprekers: Arendsen, René | Steman, Bas
René Arendsen is programmamaker en historicus. Hij studeerde journalistiek aan de Christelijke Hogeschool Windesheim in Zwolle en geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Vanaf 2015 maakte hij het televisieprogramma Ridders van Gelre bij Omroep Gelderland samen met Bas Steman. René deed de research en schreef het scenario van het grootste deel van de 150 afleveringen. Daarnaast organiseerde hij wekelijks publieksevenementen op historische locaties die live op de radio te volgen waren. In 2019 werd de tv-serie Ridders van Gelre en Ons Verloren Hertogdom door een vakjury beoordeeld als het beste televisieprogramma van het jaar bij de regionale omroepen in Nederland. In datzelfde jaar verscheen het gelijknamige stripboek. René schreef de teksten en de tekeningen zijn verzorgd door Danker Jan Oreel. Van het stripboek zijn ongeveer 25.000 exemplaren verkocht. De laatste jaren presenteerde René een ander geschiedenisprogramma met de titel Dwars door Gelderland dat ook bij Omroep Max op NPO2 te zien is. Naast programmamaker is René projectleider, publiekshistoricus en dagvoorzitter voor diverse organisaties.
