Haydn

Luisterboeken over grote componisten

Door: Bonger, Thijs
Luisterduur: 2 uur en 31 minuten
Levertijd: Direct te downloaden of onbeperkt streamen via de Home Academy Club
Datum uitgave: 2009
ISBN: 9789085309451


Samenvatting

Haydn bereikte de leeftijd van 77 jaar en is een soort accolade in de muziekgeschiedenis. Als negenjarige zong hij bij de begrafenis van Vivaldi. Zijn vriend Mozart stierf achttien jaar eerder dan hij en hij gaf les aan de jonge Beethoven. De laatste dertig jaar van zijn leven was hij verreweg de beroemdste componist van Europa. Zijn gigantische oeuvre zit vol juwelen. Dit portret is geïllustreerd met muziekfragmenten.

Dit luisterboek is alleen als download beschikbaar. Klik hier voor onze handleidingen over downloaden en/of het beluisteren van onze hoorcolleges op een PC, Mac, tablet of smartphone.

U kunt het tevens via onze streamingdienst beluisteren.



Inhoudsopgave


H1. Armoede en keihard werken
H2. Een echte baan
H3. Nieuw paleis, nieuwe mogelijkheden
H4. Voetje voor voetje naar meer bekendheid
H5. Als een olievlek over Europa
H6. De finale van de beroemdste componist ter wereld


Over de spreker: Bonger, Thijs

Thijs Bonger is presentator en programmamaker bij de Concertzender. Voor het dagblad BN/De Stem schrijft hij concertrecensies van klassieke muziek en jazz. Van hem zijn de portretten over Mendelssohn, Saint-SaënsHaydn, Gershwin, Tsjaikovski en Chopin verschenen.


Recensies

Alleen Berlijners houden niet van Haydn

"Deutschland Deutschland über alles, über alles in die Welt." Het getuigt van lef om een luisterboek over Joseph Haydn (1732-1809) te beginnen met een soldatenkoor uit de nazitijd. Maar Thijs Bonger wilde dit misbruik blijkbaar snel uit de wereld hebben en laat daarna horen hoe subtiel het Kaiser-kwartet uit 1797, dat de melodie leverde voor het Duitse volkslied, in elkaar zit. Het is typerend voor het grote gebaar - en het oog voor eigentijdse verbanden dat Bonger heeft bij het vertellen van zijn verhaal. Om een ander voorbeeld te nemen: de parallel tussen muziekpiraterij en
Haydns grote populariteit tijdens zijn leven: 'duistere figuren' trokken in de 18de eeuw door Europa met 'koffers vol koopwaar', oftewel illegale muziekmanuscripten. Je zou verwachten dat componisten hierdoor veel inkomsten misliepen, maar hun bekendheid werd zo juist snel over het hele continent verspreid. Dezelfde discussie wordt nu over downloaden gevoerd.

Los van deze grote gebaren wordt het leven van Haydn verder chronologisch weergegeven. Over het begin is niet veel bekend: Haydn wordt op 1 april geboren maar houdt het zelf liever op 31 maart, omdat hij niet voor een flauwe grap versleten wil worden. De muziek die hij in zijn jeugd hoort bestrijkt het gebied tussen Caldara en de draailier op straat, een doedelzakachtig instrument waarvan de sporen soms terugkeren in kwartetten en symfonieën. Als kind blijkt hij een triller te kunnen zingen, reden voor een muziekdocent om hem onder zijn hoede te nemen. Maar wanneer Haydn de baard in de keel krijgt, wil die hem castreren, iets wat zijn vader nog net weet te verhinderen. Waarna de jonge Haydn op straat wordt gezet.

Haydns zakelijk instinct ontpopt zich gelukkig snel en zijn carrière leidt uiteindelijk naar het hof van vorst Esterhazy in Eistenstadt, 50 kilometer buiten Wenen. Haydn manipuleert de vorst op handige wijze: nadat een brand zijn huis verwoest heeft, betaalt de vorst de verbouwing - en Haydn regelt het zo dat er een extra kamer voor hem wordt bijgebouwd. Volgens Haydn zelf had hij aan deze verworven en afgelegen plek zijn 'originaliteit' te danken. Een opmerkelijke woordkeus van Haydn indertijd, omdat hij zichzelf daarmee in de Romantiek plaatst. Bonger laat dan ook fraai zien hoe Haydn de overgang van classicisme via Sturm und Drang naar romantiek belichaamt. Er zijn sonates 'waar Beethoven zich niet voor zou hebben geschaamd'; Bonger hoort 'heftige emoties' in symfonie 39, een 'agressiviteit' waar de aristocratie in die tijd niet van terug had.

Goed is ook Haydns arrogante houding tegenover kritiek. Na een negatieve recensie vanuit Berlijn schrijft hij: Ik verkeer in de gelukkige positie dat ik bij bijna alle nationaliteiten in de smaak val, behalve bij de Berlijners, gewoon omdat ze mijn werk niet kunnen spelen'.

Er zit weer heel veel in dit verhaal: behalve een biografie en een stuk muziekgeschiedenis, zijn er ook veel details die je nog eens extra naar de muziek doen luisteren. De enorme groei die zowel Mozart als Haydn doormaakt wanneer ze aan strijkkwartetten werken, is treffend. Ook vertelt Bonger over de eerste opvoering van de Zeven laatste woorden van Jezus Christus aan het kruis - een kunststukje omdat het hier om acht langzame stukken achter elkaar gaat, terwijl het de gewoonte was om het publiek geboeid te houden met een afwisseling tussen snelle en langzame delen.

Een van de mooiste anekdotes is die rondom het Salve Regina. Haydn schreef het voor de welkomstceremonie in het klooster van een vrouw op wie hij zwaar verliefd was. 'Hij moet het met gemengde gevoelens gecomponeerd en gedirigeerd hebben'. Het zijn dit soort details waardoor de muziek inderdaad een lading krijgt die je er niet onmiddellijk aan had afgehoord. En dat was precies Bongers bedoeling, verklaart hij aan het slot.

NRC Handelsblad, TOEFJAEGER
 

Bron: NRC