Nuttige burgers
Nuttige burgers
Een hoorcollege over de familie Kessler, grondleggers van de Koninklijke Shell en Hoogovens
Door: Koch, Jeroen
Luisterduur: 5 uur en 57 minuten
Datum uitgave: 28/08/2026
ISBN: 9789085303008
Prijs: €22,00
Samenvatting
In dit hoorcollege neemt historicus Jeroen Koch je mee in het meeslepende verhaal van de familie Kessler, wier geschiedenis zich afspeelt op het snijvlak van Nederland, Nederlands-Indië en Europa. Koch, auteur van het boek De Kesslers, vertelt hoe uit deze familie de grondleggers voortkwamen van twee reuzen van het Nederlandse bedrijfsleven: Koninklijke Shell en Hoogovens.
Het begin was allerminst voorspoedig. In Indië probeerden de Kesslers hun geluk met plantages en andere ondernemingen, maar telkens liepen de plannen stuk en eindigden ze in onenigheid. De doorbraak kwam in 1892, toen August Kessler op Sumatra de eerste petroleum aanboorde voor wat later Koninklijke Shell zou worden. Het begin van een nieuw tijdperk, gebouwd op olie en staal.
Koch schetst hoe na Augusts vroege dood in 1900 zijn weduwe Margo Kessler-de Lange de aanzienlijke erfenis en de opvoeding van de kinderen op zich nam, dit keer niet in Indië maar in Nederland. De zonen groeiden uit tot gerespecteerde burgers, de dochters trouwden met opmerkelijke mannen, onder wie de invloedrijke pedagoog Philip Kohnstamm en natuurkundige Aad Fokker, die samenwerkte met grootheden als Einstein en Lorentz. Zo bouwden deze nouveaux riches in twee generaties een heuse dynastie op als nuttige burgers: bij de Kesslers een vorm van Besitzbürgertum, en bij de familie Kohnstamm Bildungsbürgertum.
Aan de hand van drie generaties Kessler belicht Koch in dit college bredere thema’s uit de Nederlandse geschiedenis: burgerlijke cultuur en beschavingsmissie in Azië, ondernemerschap, gezin en opvoeding, kunst, wetenschap en rechtsstaat, maar evengoed de schaduwzijden van oliewinning en westerse overheersing.
Download hier de bijlage bij het hoorcollege Nuttige burgers.
Inhoudsopgave
College 1. Kennismaking met de Kesslers en aanverwante families
H1. Introductie op de Kesslers en de Europese burgerlijke cultuur
H2. Een familiegeschiedenis in olie en staal en dynastievorming
College 2. Koloniale verhoudingen: twee totok families in Indië
H3. De familie Kessler in Indië tot 1890
H4. De familie De Lange in Indië tot 1900 en Augusts weg naar de Koninklijke
College 3. Het Westersch Effort: Kessler en de Koninklijke, 1892-1900
H5. Frontier imperialisme en ondernemen in de Oost
H6. August Kessler en petroleum winnen voor de Koninklijke, 1892-1900
H7. August Kessler als directeur van de Koninklijke en zijn overlijden in 1900
College 4. Nuttige burgers, 1900-1939
H8. Maatschappelijke betrokkenheid in het interbellum
H9. WOI en de familie en aanverwanten, zoals Philip Kohnstamm, op allerlei terrein actief
H10. De brede familie en hun posities in de maatschappij in de jaren ‘30
College 5. Vrouwen en mannen
H11. Het patriarchaat en het grote verschil in verwachtingen
H12. Mater familias Margo Kessler – de Lange en haar (schoon)dochters
College 6. Een caleidoscoop van oorlog en bezetting
H13. Oorlogsverwachtingen vanaf 1936
H14. De familie tijdens WOII
College 7. De naoorlogse periode, afsluiting en evaluatie
H15. Blik op de naoorlogse periode en de afsluiting van een familiegeschiedenis
H16. Evaluatie: petroleum en koloniën in de 21e eeuw
Over de spreker: Koch, Jeroen
Jeroen Koch is historicus en houdt zich bezig met politieke en intellectuele geschiedenis vanaf de Verlichting. Ook heeft hij een bijzondere belangstelling voor Europese en Amerikaanse literatuur sinds 1850. Hij is verbonden aan de Universiteit Utrecht waar hij ook doceert. Koch heeft verschillende boeken gepubliceerd. In 2007 verscheen van zijn hand de biografie van Abraham Kuyper. Zes jaar later, in 2013, verzorgde hij de biografie van Willem I in het kader van de Koningsbiografieën. In 2018 verscheen het boek Oranje in revolutie en oorlog. Een Europese geschiedenis, 1772-1890, dat een synthese is van de drie Koningsbiografieën. In 2023 verscheen van hem De Kesslers, een familiegeschiedenis in olie en staal.
