Ethiek en Evolutie

Een hoorcollege over de geschiedenis, biologie, filosofie en antropologie van de moraal

Door: Philipse, Herman
Luisterduur: Ca. 8 uur
Levertijd: Direct te downloaden of onbeperkt streamen via de Home Academy Club
Datum uitgave: 2008
ISBN: 9789085309567


Samenvatting

De evolutietheorie dwingt de mens na te denken over het fundament van de menselijke moraal. Welke invloed hebben wetenschappelijke ontdekkingen vanaf 1850 op de verdere ontwikkeling van de ethiek? Hoe kunnen we altruïstisch gedrag vanuit de evolutietheorie verklaren en hoe rechtvaardigen we de moraal? Herman Philipse behandelt de relatie tussen ethiek en evolutie vanuit diverse wetenschappelijke invalshoeken: historisch, biologisch, filosofisch, speltheoretisch en antropologisch. Hij laat daarbij grote denkers uit de wetenschapsgeschiedenis de revue passeren.

Bij het hoorcollege hoort een synopsis, deze kunt u hier downloaden.

Deze uitgave is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Universiteit Utrecht.

Het hoorcollege Ethiek en evolutie is alleen als download beschikbaar. Klik hier voor onze handleidingen over downloaden en/of het beluisteren van onze hoorcolleges op een PC, Mac, tablet of telefoon.

U kunt het hoorcollege tevens via onze streamingdienst beluisteren.



Inhoudsopgave


College 1. Funderingen van de moraal: God, Kant, of John Stuart Mill?
H1. Theonomie
H2. Autonomie: Immanuel Kant
H3. Utilitarianism: John Stuart Mill

 

College 2. Darwin en de evolutie van moreel gevoel: The Descent of Man (1871)
H1. Special Creation in The Origin of Species
H2. Darwins verklaring van de menselijke moraal: The Descent of Man
H3. Evolutionaire Ethiek: verklaren of ook rechtvaardigen?

 

College 3. Twee Evolutionaire Ethici: Herbert Spencer en Friedrich Nietzsche
H1. Spencers ontwerp van een wetenschappelijke ethiek
H2. Spencers critici
H3. Nietzsche’s Evolutionaire Ethiek: een Umwertung aller Werte

 

College 4. Evolutionaire Ethiek van Haeckel tot Hitler
H1. Ernst Haeckel: een monistische metafysica en ethiek.
H2. Het gezonde (groeps-) leven als hoogste goed?
H3. Rassenstrijd en Exterminatie

 

College 5. Het sociobiologiedebat: Edward Wilson en zijn critici
H1. Kruisiging en wederopstanding van de Evolutionaire Ethiek
H2. Enkele ontwikkelingen in de Darwinistische Biologie
H3. Het sociobiologiedebat

 

College 6. Van Bonobo tot oermens: ethologische en antropologische perspectieven
H1. Bouwstenen van de moraal
H2. De Waals critici
H3. Van gemeenschappelijke voorouder tot jager-verzamelaar

 

College 7. Het altruïsme-probleem: een wijsgerige analyse
H1. Wat is altruïsme? Een conceptuele analyse
H2. Het probleem van evolutionair altruïsme
H3. Speltheorie en ‘multilevel selection theory’

 

College 8. Evolutietheorie en meta-ethiek
H1. De dialektiek van ethische axiomatisering en decisionisme
H2. Modellen van rechtvaardiging
H3. Het drie-verdiepingen model


Over de spreker: Philipse, Herman

Prof. dr. mr. Herman Philipse is universiteitshoogleraar aan de Universiteit Utrecht en doet onderzoek op het gebied van de moderne en contemporaine wijsbegeerte. Philipse heeft rechten en wijsbegeerte gestudeerd aan de Rijksuniversiteit Leiden. Ook studeerde hij filosofie te Oxford, Parijs en Keulen. In 2012 is van hem de uitgebreide verhandeling verschenen: God in the Age of Science?: A Critique of Religious Reason (Oxford University Press). Bij Home Academy zijn van hem diverse hoorcolleges verschenen, waarvan de meest recente zijn: Waarheid en dwaling, Klimaatverandering, De onvoltooide Verlichting en Wat is Filosofie?

 


Recensies

Acht uur ethiek voor de file - Ben van Raaij
De files worden langer, de treinen voller. Ziedaar het gat in de markt voor de leerzame cd. De forens verdoet zijn tijd niet met suffen en bellen, maar steekt eens wat op, tussen werk en thuis. Vanuit die gedachte geeft Home Academy Publishers hoorcolleges en lezingen uit op cd en mp3. Van filosoof, oud Buitenhof-columnist en Utrechts universiteitshoogleraar Herman Philipse verscheen Ethiek en Evolutie - Een hoorcollege over de geschiedenis, biologie, filosofie en antropologie van de moraal. Wat begin dit jaar een lezingencyclus was van Studium Generale Utrecht, is nu een box met acht cd\'s van elk een uur.

De centrale vraag is die naar de grondslag en de rechtvaardiging van de moraal in het licht van de evolutietheorie. Waar komen onze ethische normen vandaan? Zijn ze afkomstig van God of hebben wij ze zelf bedacht, en zo ja, hoe zijn we daartoe gekomen? Belangrijker nog: waarom houden we ons eraan?

Het zal niet verbazen dat Philipse, schrijver van de essaybundel Het Atheïstisch Manifest, bestrijdt dat ethiek en normatieve morele uitspraken te baseren zijn op God, logische axioma\'of vrije keuzes. In plaats daarvan benadert hij ethiek steeds vanuit evolutionair perspectief. Philipse pakt het, met zijn deftige, heldere stemgeluid, grondig aan. Hij begint bij God, Kant en Stuart Mill, bespreekt de invloed van Darwins evolutietheorie - van Spencer en Nietzsche via de eugenetica van de nazi'tot aan de sociobiologie van Edward Wilson - en bekijkt wat onderzoekers als Frans de Waal leren over moreel gedrag bij mensapen. Natuurlijk komt ook de vraag aan bod hoe altruïsme evolutionair te verklaren valt. Wie dit alles heeft weten te verwerken en de laatste cd in de speler duwt, wordt vergast op een samenvattende analyse, het “drieverdiepingenmodel”.

De basis van de moraal is de biologie, zegt Philipse. We hebben als groepsdieren emoties ontwikkeld die nuttig zijn voor de soort. De cultuur zet die emoties om in morele normen, zoals “Gij zult niet doden” en “Gij zult niet stelen”, waarover in grote lijnen consensus bestaat. Voor de ethiek resteren morele controverses, die altijd gaan over uitzonderingen en normconflicten. De meeste mensen zijn braaf. Wie dat niet is, straffen we. Zoals mensapen doen.


De Leeswolf, nr. 4, mei 2009
Jurgen Boel
De vraag naar wat goed is, heeft de mens al zijn hele bestaan gekweld. Talloze geschriften en visies werden naar voren geschoven en geherinterpreteerd naargelang er nieuwe inzichten in de wereld kwamen. Geen wonder dus dat met de opkomst van de evolutietheorie ook de ethiek opnieuw gedefinieerd werd.


In dit hoorcollege, verspreid over acht cd\\\'s, staat Herman Philipse stil bij hoe het evolutionair gedachtegoed een rol heeft gespeeld in de nieuwe visies op ethiek, en hoe controversieel veel van deze nieuwe ideeën wel niet waren. Hierbij verstrekt hij steevast van een tweetal belangrijke namen en de ideeën waarvoor zij staan, waarbij hij ook enkele belangrijke aanhangers en critici van de voormelde theorie behandelt en duidt.


Voor hij start met de evolutietheorie, geeft hij de luisteraar een inleiding in enkele belangrijke ethische stelsels mee, meer bepaald deze van Immanuel Kant en John Stuart Mill. Gewapend met een basiskennis ethiek kan de luisteraar beter de uiteenzettingen daarna volgen, waarin wordt verteld hoe de toenemende kennis van de evolutie een rol speelt in hoe er nagedacht wordt over wat goed is.


Uiteraard wordt gestart bij Darwin zelf en zijn The descent of man and selection in relation to sex. Vervolgens komen Friedrich Nietszche en Herbert Spencer (verantwoordelijk voor de term “survival of the fittest” aan bod. Bij de bespreking van deze beide denkers wordt ook ingegaan op Thomas Henry Huxley, Alfred Russel Wallace (die onafhankelijk van Darwin de principes achter de evolutie ontdekte), Henry Sidgwick en G.E. Moore (die een belangrijke invloed op de Britse filosofie zou

Bron: Volkskrant / de leeswolf