Moderne Franse Filosofen

Moderne Franse filosofen

Moderne Franse Filosofen

Een hoorcollege over Franse denkers in de 20e eeuw

Door: Groot, Ger

Luisterduur: 8 uur en 18 minuten
Datum uitgave: 2010
ISBN: 9789085301295
Prijs: € 35,00


Samenvatting

Franse filosofen hebben gedurende de hele twintigste eeuw een groot stempel gedrukt op de Europese en Amerikaanse cultuur. Niet alleen als academische denkers, maar ook als publieke figuren die de journalistiek en literatuur gebruikten om hun inzichten op een toegankelijke manier een brede verspreiding te geven. Jean-Paul Sartre, misschien wel de intellectueel van de 20e eeuw, was daar het bekendste voorbeeld van, maar ook Albert Camus, Raymond Aron, Michel Foucault en de van oorsprong Bulgaarse Tzvetan Todorov wisten de geest van de tijd niet alleen te verwoorden maar ook vorm te geven. In een reeks van acht colleges geeft Ger Groot een overzicht van de ontwikkelingen van de Franse filosofie in de afgelopen eeuw.

Download hier de synopsis van het hoorcollege Moderne Franse filosofen.

Deze uitgave is tot stand gekomen i.s.m. Studium Generale Erasmus Universiteit.



Inhoudsopgave


College 1. Inleiding
H1. De proefschriften van Raymond Aron
H2. De Franse wijsgerige traditie
H3. De eigenzinnige denkers van Franse bodem: Bergson en Bachelard

 

College 2. Existentialisme
H4. De fenomenologie
H5. Jean-Paul Sartre: Het zijn en het niet
H6. Vrouw bèn je niet…: Simone de Beauvoir

 

College 3. Heterodoxen
H7. Het absurde leven: Albert Camus
H8. Maurice Merleau-Ponty: gedrag en waarneming
H9. George Bataille en de ontembaarheid van het heterogene

 

College 4. Structuralisme
H10. De taal als model: Claude Lévi-Strauss
H11. Anti-humanisme
H12. Michel Foucault: de structuur van de macht

 

College 5. Post-structuralisme, deconstructie en differentiatie
H13. Julia Kristeva: op zoek naar het subject
H14. Jacques Derrida: deconstructie van de metafysica
H15. Tegen het oedipus-complex: Gilles Deleuze en Félix Guattari

 

College 6. Na mei ‘68
H16. De lotgevallen van het marxisme: Louis Althusser
H17. De nieuwe filosofen: Bernard-Henri Lévy
H18. Hedonisme: Michel Onfray

 

College 7. De ongemakken van de moderniteit
H19. Het einde van de moderniteit:Jean-François Lyotard en Jean Baudrillard
H20. Emil Cioran: pessimisme als bevrijding
H21. René Girard en de mimetische begeerte

 

College 8. Neo-humanisme
H22. Een hermeneutiek van het ’ik’: Paul Ricoeur
H23. Emmanuel Lévinas: het gelaat van de ander
H24. Tzvetan Todorov en de nieuwe humanisten


Over de spreker: Groot, Ger

Prof. dr. Ger Groot was bijzonder hoogleraar Filosofie en Literatuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen en doceerde wijsgerige antropologie en cultuurfilosofie aan de Erasmus Univerisiteit Rotterdam. Hij publiceert veelvuldig beschouwingen, boekbesprekingen en opiniestukken in dag- en weekbladen en culturele tijdschriften. Zijn meest recente boeken zijn Vier ongemakkelijke filosofen: Nietzsche, Cioran, Bataille, Derrida (2003), Het krediet van het credo: godsdienst, ongeloof, katholicisme (2006),  De gelukkigste illusies: over kwaad en verlossing (2008) en De geest uit de fles, hoe de moderne mens werd wie hij is (2017).


Recensies

De cd-box Moderne Franse Filosofen is een prachtige serie hoorcolleges door Ger Groot. Door de combinatie van anekdote, biografische gebeurtenissen, historische feiten, en wijsgerige gedachten volgt de luisteraar Groot op zijn weg door de geschiedenis van de Franse filosofie en cultuur. Spannend van begin tot eind.


Schrijver Simon Vestdijk stond in zijn tijd bekend als de man die sneller kon schrijven dan God kon lezen. Vestdijk heeft verschillende opvolgers gekregen, maar binnen de filosofie is nu er één die de vermoeide Lieve Heer een helpende hand toesteekt: Ger Groot.


Groot doceert aan de Nijmeegse Radboud Universiteit en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij publiceert in verbijsterend tempo artikelen in kranten en tijdschriften. Daarnaast verschijnen er met vaste regelmaat boeken van zijn hand, en is hij een van de voorhoedespelers in het Filosofisch Elftal van deze krant – Groot is alom aanwezig in het publieke debat. Dat is voor filosofen in Frankrijk geen uitzondering, maar in Nederland is Groot een bijzonder filosofisch fenomeen.


Onlangs verscheen de cd-box Moderne Franse Filosofen een hoorcollege van Groot over Franse denkers in de twintigste eeuw. Een prachtige box, die van begin tot eind spannend is. Door de combinatie van anekdote, biografische gebeurtenissen, historische feiten, en wijsgerige gedachten volg je Groot op zijn weg door de geschiedenis van de Franse filosofie en cultuur – óók als je vermoedt dat die niet onmiddellijk je interesse hebben.


Als een rasverteller begint Groot met een anekdote die veelbetekenend maar bij het grote publiek weinig bekend is: „Op 26 maart 1938 vond in de Sorbonne een van de meest dramatische en misschien ook wel een van de meest beslissende promoties plaats die de Franse filosofie ooit heeft gekend.” Na zo’n begin is de enige taak van de spreker nog zijn ferme openingszet waar te maken. Dat lukt Groot. Hij laat zien dat de Franse filosofie van de vorige eeuw vooral een discussie was met een denken dat in Duitsland in ontwikkeling was gekomen. Die discussie kwam tot uitbarsting tijdens die promotie in 1938, van historicus, socioloog en filosoof Raymond Aron.


Tot dan heerste de rationalistische filosofie in het denken in Frankrijk. De grondslagen daarvan waren gelegd door René Descartes, die ernaar streefde een manier van denken te ontwikkelen die even helder was als men in de wiskunde gewend was. Descartes zocht met ongeëvenaarde strengheid naar een vaste basis in het denken, die hij ten slotte vond in de formulering ’Ik denk dus ik besta’.


Auguste Comte paste de filosofie van Descartes aan door niet het denken als basis te nemen, maar de werkelijkheid. Zo kreeg dit rationalisme een positivistische wending. Maar streng bleef deze filosofie. Totdat Raymond Aron in 1938 de meer ’romantische’ Duitse filosofie introduceerde. Groot: „De verdediging van zijn proefschrift mondde uit in een ware titanenstrijd die ademloos door het publiek gevolgd werd


De opwinding betrof vooral het proefschrift zelf. Aron stelde daarin de grenzen van de objectiviteit ter discussie. De opponenten vroegen zich af of hij niet zou zwichten voor relativisme of subjectivisme. Dat zou leiden tot de ondergang van de wetenschap. Daar kwam nog bij dat Aron Duitse filosofen als George Simmel, Max Weber en Heinrich Rickert aanhaalde in zijn proefschrift. Dát was wat Franse professoren het meest vreesden: een invasie van het moderne Duitse denken dat met zijn vaagheid en emotionaliteit de koele helderheid van de Franse filosofische traditie kwam verstoren.


In zekere zin gaat het in de cd-box van Groot over deze verstoring. Op zeer begrijpelijke wijze komen denkers als Sartre, De Beauvoir en Foucault aan bod. Maar ook nieuwe filosofen als Lévy en de hedendaagse hedonist Onfray. Het aardige is ook dat Groot telkens gezocht heeft naar typerende radiofragmenten van de filosoof die hij noemt. Daardoor komt die even heel dichtbij, al is het Frans vaak zo lastig dat je moet wachten op de vertaling van Groot zelf, die hij gelukkig telkens geeft.


eker aan het begin van de box keert op gezette tijden Aron nog even terug, bijvoorbeeld als Groot spreekt over de fenomenologie, waarmee hij zijn zelfgekozen kantelpunt in de geschiedenis van de filosofie extra belang geeft. Heel sterk weet Groot zijn twee vakgebieden filosofie en literatuur te verbinden als hij spreekt over het begrip van de tijd bij de filosoof Bergson en de schrijver Proust. Zelden werd zo helder het verschil geschetst tussen Sartre en Camus, die vaak ten onrechte onder dezelfde noemer van het existentialisme worden geschaard.


Telkens opnieuw valt op hoezeer de Franse denkers van afgelopen eeuw hun stempel wisten te drukken op de Europese en Amerikaanse cultuur. Veel meer dan in Nederland gebruikten ze daarbij radio, televisie, de journalistiek, de literatuur, het theater. Wij moeten het doen met enkele filosofische fenomenen, die dan ook nog de tijd hebben ons te scholen in het denken van de buren.

Bron: Trouw 2010